Zarządzanie należnościami w małych i średnich przedsiębiorstwach z punktu widzenia wartości płynności finansowej
(Accounts Receivable Management in Small and Medium Enterprises from Value of the Liquidity Perspective, in Polish),
[in:] „Finansowe aspekty funkcjonowania małych i średnich przedsiębiorstw”, E. Orechwa-Maliszewska, A. Kopczuk (ed.),
Wydawnictwo Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania, Białystok 2003, ISBN: 83-87256-56-0, p. 357-369
Grzegorz MICHALSKI'
ZARZ1\DZANIE NALEZNOSCIAMI W MAf.,YCH I SREDNICH
PRZEDSIEBIORSTW ACH Z PUNKTU WIDZENIA W ARTOSCI
Pf.,YNNOSCI FINANSOWE}
~
f
f
1. Wst~p
Przedsi~biorstwo chcC}c posiadac odpowiedni dla niego poziom piynnosci,
dC}zy do tego, aby byl on uzyskany jak najnizszym kosztem. Wlasciwe zarzC}dzanie
naleznosciami przedsi~biorstwa wpiywa na prawidlowC} realizacj~ tego celu. ChcC}c
wiedziec jaki jest "odpowiedni poziom piynnosci" dla danego malego lub sred-
Diego przedsi~biorstwa natrafiamy na problem okreslenia jej wartosci (ceny).
Problem okreslenia wartosci (ceny) piynnosci zaliczany jest do jednego z dziesi~ciu
nierozwiC}zanych problem6w nauki 0 finansachl.
Wartosc (cen~) piynnosci mozna oceniac zar6wno subiektywnie jak i obie-
ktywnie. Wewn~trzna wartosc piynnosci jest to cena, jakC} zarzqd danego przed-
si~biorstwa, bior'lcy pod uwag~ swoje indywidualne warunki, jest got6w zaplacic
za kolejny 1 zloty piynnych aktyw6w lub m6wi'lc inaczej: I/za jednostk~ piynnosci".
ObiektywnC} wartosc (cen~) piynnosci okreslic r6wniez mozna jako rynkowC}
wartosc piynnosci. Obiektywna wartosc piynnosci to cena za kolejny 1 zloty piyn-
nych aktyw6w, kt6rej wymaga rynek od pragnC}cego jC} nabyc przedsi~biorstwa.
Praca ta zajmuje si~ tym jak wewn~trzna wartosc (cena) piynnosci ksztaltuje
si~ w procesie zarzC}dzania naleznosciami malego lub sredniego przedsi~biorstwa.
Najpierw zajmujemy si~ w niej czynnikami mog'lcymi w znaCZC}cy spos6b ksztaltowac
wartosc (cen~) plynnosci, nast~pnie jest zaproponowany prosty model, w oparciu
0 kt6ry moZna optymalizowac zarZC}dzanie naleZnoSciami MSP, a na koncu jest opisany
sam proces zarZC}dzanianaleZnoSciaIni z perspektywy wartoSci (ceny) jak();ma plynnosc.
Dane pochodzC}ce z 915 przedsi~biorstw przemyslowych2 dostarczyly infor-
macji pozwalajC}cych okreslic, ze na poziom (ilosci) plynnych aktyw6w w przed-
. dr Grzegor'/; Michalski - Akademia I.;;konomiczna we Wroclawiu
I R. A . B rea ley, S. C . My e r s, POditalllyjillt111S0lllPrzedsirbiol:rt/ll, WN PWN Warszawa 1999,s. 1388 -1389.
2 C. S . Kim, of Liqllim!J:Theory
D. C . M a u e r, A. f~. She r man, TheDeterminants Corporate and
Evidence, Journal of Financial and Quantitative i\nalysis, vol. 33, nr 3, wrzesien 1998, Dane dotyczyly lat
od 1975 do 1994 t.
Electronic copy available at: http://ssrn.com/abstract=1000669
Zarządzanie należnościami w małych i średnich przedsiębiorstwach z punktu widzenia wartości płynności finansowej
MICHALSKI
(Accounts Receivable Management in Small and Medium Enterprises from Value of the Liquidity Perspective, in Polish),
358 GRZEGORZ
[in:] „Finansowe aspekty funkcjonowania małych i średnich przedsiębiorstw”, E. Orechwa-Maliszewska, A. Kopczuk (ed.),
Wydawnictwo Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania, Białystok 2003, ISBN: 83-87256-56-0, p. 357-369
si~biorstwie w spos6b znaczC}cy wpiywa kilka czynnik6w. Z punktu widzenia
I
wplyw na decyzje zarZC}du
naszych rozwaZan oznaczacto maZe, iZ czynniki te majC} t
dotyczC}ce poziomu (ilosci) piynnosci finansowej, a co za tym idzie, na wewn~trznq
wartosc piynnosci, czyli cen~ jakq gotowe sC} zaplacic zarzC}dy badanych przed- r
si~biorstw za kolejny zloty piynnych aktyw6w3 (za jednostk~ piynnosci). Zakla-
damy bowiem, ze to wlasnie takie, a nie inne ksztaltowanie si~ wewn~trznej
wartosci (ceny) piynnosci, inspirowalo zarzqdy do decyzji zmierzajqcych do usta-
lenia poziomu piynnych aktyw6w na zaobserwowanym poziomie.
2. Konsekwencje posiadania plynnych aktywow
Majqc na celu maksymalizacj~ bogactwa wlascicieli, zarzqd przedsi~biorstwa
powinien ustalic zasoby plynnych aktyw6w na poziomie, przy kt6rym marginalny przy-
ch6d z posiadanej plynnoSci jest r6wny kosztowi marginalnemu ich utrzymywania4.
Koszty utrzymywania piynnosci zawierajq w sobie koszty altematywne
wynikajqce z niZszej stapf zwrotu charakterystycznej dla piynnych aktyw6w,
a zwiC}zanej z "premiq za piynnosc" (liquidity premium). Koszt utrzymywania
got6wki jest wyzszy niZ koszt utrzymywania innych srodk6w pieni~znych. Piynne
aktywa firmy wiqzq si~ z kosztem altematywnym. Aktywa te, jesli por6wnamy
je z depozytami dlugoterminowymi, charakteryzujC} si~ kosztem alternatywnym
rosnqcym wraz ze stopq procentowq b~dqcq wynagrodzeniem dla posiadacza
depozytu. Depozyty na zqdanie i substytuty srodk6w pieni~znych stajq si~ drozsze
(z punktu widzenia kosztu altematywnego) wraz ze wzrostem premii za piynnosc.
Koszty utrzymywania zasob6w piynnych aktyw6w zawierajq w sobie takze fakt
podw6jnego opodatkowania5. Korzysci wynikajqce z posiadania zasob6w Plyn-
nosci polegajq na tym, ze: po piernlsze, przedsi~biorstwa mogq zaoszcz~dzic
na kosztach transakcyjnych, jakie musiaiyby byc przez nie poniesione przy doko-
nywaniu transakcji, gdy zachodzilaby koniecznosc likwidacji aktyw6w nieb~dq-
cych srodkami pieni~znymi; po drugie, przedsi~biorstwa mogq uzyc zasob6w
piynnych aktyw6w w celu sfinansowania swojej dzialalnosci i inwestycji jesli inne
ir6dla srodk6w pieni~znych nie sq dost~pne lub ich uzycie jest zbyt kosztowne6.
3 Stosuj'4.C jt;zyk Mit;dzynarodowych Standard6w Rachunkowosci: "frodkow pieniff{?!ych i ich ekwiwalentow',
por.: MifdzYnarodowe S tandart!JI Rachunkowofci, L\SC, Londyn 1999.
4 T. 0 pie r, R S t u 1z , R. Will i a m son, and of
The determinants implications coporatecashholdings,
Journal of Financial Economisc 52, 1999, ss. 3-46.
5 Pierwszy raz s'4. one opodatkowane na poziomie przedsit;biorstwa, a drugi raz gdy generuj'4. (opodatko-
wany) doch6d dla wlascicieli.
6 J . M . Key n e s , The General Theory of Employment, w: Interest and Money, Harcourt Brace, Londyn 1936;
na
w pracy tei zostalo pokazane, ie przedsit;biorstwa zaoszczt;dzaj'4. kosztach transakcyjnych jakie
musialyby byc przez nie poniesione w trakcie dokonywania transakcji (wynika st'4.dtransakcyjny popyt 1
na plynnosc), oraz ze istnieje mozliwosc uiycia przez przedsit;biorstwa plynnych aktyw6w jako zr6dla I
finansowania ich dzialalnosci inwestycyjnej (wynika st'4.d tzw. ostroznosciowy popyt na plynnosc)
z podejsciem takim zgadzaj'4. sit; tezy pracy: M. C . J ens en, W. H . M e c k 1 i n g, Theory of the firm:
Managerial behavior, agenry costs and ownership structure, Journal of Financial FAonomics 3, 1976, ss. 305 - 360; i
ze
zwr6co~ w niej jest uwaga na nieefektywne rezultaty inwestowania wynikaj'4.ce zbyt malych za..,obOw i
plynnosa. Por6wnaj tei: S.C.Myers, Determinmlts of Coporate BofTOwing, Journal of Financial Economics 1977, :
ss. 147 - 175, oraz: S . C . M Y e r s , N . May I u f, Coporate Financiflg and Investment decisionswhen Firms have :
Informations that lnvestors do not have, Journal of Financial Economic.., 13, 1984, ss. 187 - 221. Na wystt;puj'4.C'4. i
w szczegalnych warunkach paradoksalnie p~ wlaSciwosc plynnosci zwraca u~ praca: S . C . M Y e r s , j
i
Electronic copy available at: http://ssrn.com/abstract=1000669
j
"
i:
Zarządzanie należnościami w małych i średnich przedsiębiorstwach z punktu widzenia wartości płynności finansowej
malych i §rednich przedsi~biorstwach... 359
(Accounts Receivable Management in Small and Medium Enterprises from Value of the Liquidity Perspective, in Polish),
Zarz~dzanie naletno§ciami w
, .,,"-
[in:] „Finansowe aspekty funkcjonowania małych i średnich przedsiębiorstw”, E. Orechwa-Maliszewska, A. Kopczuk (ed.),
Wydawnictwo Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania, Białystok 2003, ISBN: 83-87256-56-0, p. 357-369 Rysunek 1.
OPTYMALNY POZIOM PI.. YNNOSCI ,i
i
koszt koszt marginalny braku plynnych aktyw6w .
marginalny
koszt marginalny posiadania plynnych aktyw6w
0 .
optymalna wlelkosc zasob6w piynne aktywa
plynnych aktyw6w
'.
. Zr6dlo: Opracowane na podstawie: T. Opler, R. Stulz, R. Williamson, The determinantsand
! impliaztions of mrporate cash holdings, "Journal of Financial Economisc" 52, 1999, 55.:>46.
Optymamy poziom plynnoSci to wynik przeci~ia krzywej marginamego kosztu
posiadania plynnosci (kosztu alternatywnego) i krzywej marginalnego kosztu
~ braku piynnych aktyw6w. Poziom marginamego kosztu plynnych aktyw6w jest
; staiy, natomiast koszt marginamy braku plynnych aktyw6w maleje.
! Zwi~kszenie 0 kolejny zloty zasob6w piynnych aktyw6w redukuje prawdo-
t podobienstwo utraty mozliwosci terminowego regulowania swoich zobowiqzan,
, czyli zmniejsza koszty niedostatecznej piynnosci, przy r6wnoczesnym zalozeniu,
ze marginalna korzysc z plynnych aktyw6w zmniejsza si~ wraz ze wzrostem
} poziomu tych aktyw6w.
,
3. Co wplywa na wewn~trzn-1c wartosc plynnosci?
~ Zwracajqc uwag~ na to co ma wpiyw na wewn~trznq wartosc (cen~) piyn-
I nosci, nalezy podkreslic, ze nie wszystkie czynniki dzialajq z takq samq mocq.
Ograniczymy si~ tu jedynie do wymienienia tych czynnik6w z okresleniem
., kierunku ich wpiywu, nie zajmujqc si~ mocq tego wpiywu.
Do czynnik6w 0 negatywnym wpiywie na wewn~trznq wartosc (cen~) piyn-
nosci mozna zaliczyc: rozmiar przedsi~biorstwa (im przedsi~biorstwo mniejsze -
tym wewn~trzna wartosc piynnosci jest wyzsza i odwrotnie), wielkosc przepiy-
w6w srodk6w pieni~znych, atrakcyjnosc inwestycji w majqtek trwaiy.
Wsr6d czynnik6w pozytywnie wpiywajqcych na wewn~trznq wartosc piyn-
nosci znajdujemy: niepewnosc dopiywu got6wki, stosunek wartosci rynkowej
aktyw6w filmy do jej wartosci ksi~gowej, nieprzewidywalnosc przysziych warun-
k6w ekonomicznych, zmiennosc cyklu konwersji got6wki, mozliwosc podj~cia
korzystnych inwestycji, prawdopodobienstwo bankructwa, koszty transakcyjne
zwiqzane z pozyskaniem zr6del zewn~trznych.
.
of
R. G . R a j an. The Paradox Uqllidiry, QuarterlyJournal of Economics 113, nr 3; s. 733 - 772
Cambridge; sierpien 1998.
Zarządzanie należnościami w małych i średnich przedsiębiorstwach z punktu widzenia wartości płynności finansowej
MICHALSKI
(Accounts Receivable Management in Small and Medium Enterprises from Value of the Liquidity Perspective, in Polish),
360 GRZEGORZ
~
[in:] „Finansowe aspekty funkcjonowania małych i średnich przedsiębiorstw”, E. Orechwa-Maliszewska, A. Kopczuk (ed.),
Wydawnictwo Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania, Białystok 2003, ISBN: 83-87256-56-0, p. 357-369
4. ZarzCJ;dzanie naleznosciami przedsi~biorstwa
Naleznosci to skutek odroczenia zaplaty za produkty dostarczone odbiorcom.
Takie odroczenie to po prostu kredyt. Moze on przejawiac si~ w postaci kredytu
manipulacyjneg07, alba kredytu handlowego. Kredyt handlowy (kupiecki) charak-
II
teryzuje si~ odroczeniem zaplaty wi~kszym niZ wynikajCJ;cym z czynnosci manipu-
lacyjnych.
wPlyw poziomu
Jego uzycie tego kredytu
maze aktywizowac na wielkosc rezerw
sprzedaz8. Dlatego plynnosci, kt6rymi
tez rozwazaj,!c dysponuje .
przedsi~biorstwo, nalezy takze uwzgl~dniac, poza bezposrednimi kosztami jego
udzielania, takze korzysci dla filmy wynikaj,!ce z wyzszej sprzedazy.
Posiadanie duzych rozmiar6w naleZnosci, wi,!ze si~ ze znacznym zapotrzebo-
waniem na zewn~trzne finansowanie przedsi~biorstwa. Koszt udzielania kredytu
kupieckiego wi,!ze si~ z wysokimi kosztami takiego finansowania, powi~kszonymi
0 koszty monitorowania naleznosci i koszty wynikaj,!ce z nieterminowego regulo-
wania, lub utraty cz~sci przychod6w z powodu udzielenia kredytu kupieckiego
niewyplacalnym odbiorcom. Jednakze te wysokie koszty s'! rekompensowane
wyzszym poziomem sprzedazy, co przy rosn~cych korzysciach skali produkcji
wplywa pozytywnie na dochodowosc filmy (patrz rysunek 2).
Rysunek 2.
KOSZTY OPERACYJNE PRZEDSIf;BIORSTW A, PRZY NIEPEf..NYM
WYKORZYST ANIU JEGO ZDOLNOSCI PRODUKCYJNYCH
koszly
przeds. zt cafkow~y)
AVC (przec. koszl zm.)
,
spadek ~
~:;~
I I rzec. koszl staiy)
I "
I I ;'
, I ,
~ wielkosc produkcji I sprzedazy
Zr6dlo: Opracowane na podstawie: B. Klimczak, Mikroekonomia, Wydawnictwo AE,
Wroctaw, 1992, s. 170.
7 Kiedy odroczenic jest bardzo krotkie i wynika z dzialan zwi'4.zanych z regulacj'4. naleznosci pf"L;eZ
ze
odbiorc~. T~ form~ kredytu cz~sto traktuje si~ jako rownowaZn'4. sprzedaZ'4. gotowkow'4.-
8 S. A . R 0 Ss, R. W. We s t e r f i c I d, B. D . J 0 r d an, Finanseprzedrirbiorstw,Dom Wydawniczy
ABC, Warszawa 1999, s. 676.
Zarządzanie należnościami w małych i średnich przedsiębiorstwach z punktu widzenia wartości płynności finansowej
malych i
Medium przedsiebiorstwach... 361
(Accounts Receivable Management in Small and §rednich Enterprises from Value of the Liquidity Perspective, in Polish),
Zarz~dzanie naletno§ciami w
[in:] „Finansowe aspekty funkcjonowania małych i średnich przedsiębiorstw”, E. Orechwa-Maliszewska, A. Kopczuk (ed.),
Wydawnictwo Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania, Białystok 2003, ISBN: 83-87256-56-0, p. 357-369
Opr6cz tego, z udzielania kredytu wynikajC} korzysci dla przedsi~biorstwa,
polegajC}ce na tym, ze tak na prawd~ koszt kredytu kupieckiego jest "wbudowany"
w cen~, wi~ przedsi~biorstwo udzielajC}ce kredytu handlowego w rzeczywistosci
zarabia na jego udzielaniu. Realizacja transakcji sprzedazy na zasadach kredytu
kupieckiego pozwala na to, aby odbiorca, jesli uzna odebrany towar za mniej
wartosciowy niz wynikalo to z umowy, m6g1 obniZyc kwot~ naleznC}. Taka
mozliwosc oszcz~dza czas i obniZa koszty sprzedazy. Ponadto, czasami zdarza si~,
ze przedsi~biorstwo b~dC}c cz~sciC} np. oligopolu, ma nalozone ograniczenia
co do wysokosci ceny. ChcC}c jednak przy takirn ograniczeniu uczynic sw6j
produkt tanszym, przedsi~biorstwo maze udzielac kredytu kupieckiego swym
f odbiorcom, podwyzszajC}c tym samym atrakcyjnosc towaru oferowanego przez
i to przedsi~biorstwo 9.
f Mirno tych powod6w majC}cych zach~cic filmy do sprzedazy na kredyt, wolC}
~ one sprzedawac za got6wk~10 i ostatecznie to nacisk konkurencji wymusza na nich
! proponowanie swym odbiorcom kredytu handlowego.
Z punktu widzenia wartosci (ceny) piynnosci finansowej przedsi~biorstwa,
Y tradycyjnie proponowana w literaturze optymalna polityka kredytowa, polegajC}ca
, na r6wnowazeniu koszt6w i korzysci wynikajC}cych z posiadania naleznosci jest
wlasciwa. ChcC}c zapewnic odpowiedni poziom plynnosci w przedsi~biorstwie,
zarzC}d maze pozyskiwac jC} w normalnych warunkach, alba przez szybsze
sciC}ganie naleznosci, alba poprzez finansowanie zewn~trzne.
Poziom koszt6w i korzysci z utrzymywania zasob6w piynnosci wplywa
w spos6b decydujC}cy na charakter realizowanej przez przedsi~biorstwo polityki
kredytowej. Jezeli polityka ta b~dzie restrykcyjna, niewielka grupa odbiorc6w
skorzysta z niej. Skutkiem maze byc niski poziom sprzedazy i zwiC}zany z nim
niski poziom wierzytelnosci. Rozluznienie polityki kredytowej maze powodowac
wzrost poziomu sprzedazy i pociC}gac za sobC} wzrost poziomu naleznoscill. Moze
wtedy pojawic si~ mozliwosc wyzszych zysk6w, ale towarzyszyc temu b~dzie
;9: wzrost zagrozenia powstawania zlych dlug6w i pojawienie si~ dodatkowych
i (cz~to wyz.szych niZ przed liberalizacjC} polityki) koszt6w finansowania naleZnoScp2.
I Jezeli zalozymy, ze obecny poziom sprzedazy pewnego przedsi~biorstwa
, produkcyjnego (kt6re zarzC}dzajC}c swoimi naleznosciami, bierze pod uwag~
i wartosc plynnosci) to 1000 sztuk produktu miesi~cznie. Cena, po kt6rej sprzeda-
wane sc} produkty to 200 zlotych. Koszty zmienne jednostki wyrobu to 150 zlotych.
Wlasciciel przedsi~biorstwa rozwaza mozliwosc rozluznienia polityki w zakresie
# udzielania kredytu kupieckiego. Oszacowano, ze w wyniku zlagodzenia polityki
i stan naleznosci wzrosnie 0 40000 zlotych. Sprzedaz wzrosnie 0 300 sztuk, z czego
~, 6% b~dzie stanowic dodatkowC} strat~ wynikajC}cC} ze wzrostu niesciC}galnych
9 s
S. es, T. i
T. Man J. Ze t low, Short-Term Financial Management, The Dryden Press, Fort Worth,
1998, s. 108.
finansami,PWE, Warszawa2000, t. 2, s. 247.
10E . I- . B rig ham, 14. C . Gap ens k i , Za'Zczdzanie
11 Moze, co nie oznacza, ze musi. Jest to uzaleznione nie tylko od polityki kredytowej przedsic;biorstwa,
lecz rowniez od czynnikow niezaleznych od ftrrny, takich jak np.: elastycznosc popytu, pojemnosc rynku,
psychologiczna sklonnosc klientow do zakupu na kredyt i wiele innych.
WIG-Press, Warszawa 1999, s. 346.
12A. G rap e II i, E. N i kb a k h t, Wst~ dofinansow,
r
Zarządzanie należnościami w małych i średnich przedsiębiorstwach z punktu widzenia wartości płynności finansowej
(Accounts Receivable Management in Small and Medium Enterprises from Value of the Liquidity Perspective, in Polish),
362 MICHALSKI GRZEGORZ
,
[in:] „Finansowe aspekty funkcjonowania małych i średnich przedsiębiorstw”, E. Orechwa-Maliszewska, A. Kopczuk (ed.), r
Wydawnictwo Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania, Białystok 2003, ISBN: 83-87256-56-0, p. 357-369
naleznosci. Koszt wytworzenia produkcji sprzedanej to 75% ceny sprzedazy,
natomiast koszt finansowania zewn~trznego to 18 %.
Por6wnujl);c koszty i korzysci wynikajl);ce z rozluznienia polityki kredytowej
widac, ze korzysci to dodatkowy zysk wynoszl);cy:
50 zl x 300 sztuk = 15000 zl
koszty, to wzrost niescil);galnych naleznosci 0:
60000 zl x 0,06 = 3600 zl
oraz koszt finansowania dodatkowych naleznosci:
40000 zl x 0,18= 7200zl
Po prostym odj~ciu koszt6w od korzysci otrzymujemy:
15000 zl- 3600 zl- 7200 zl = 4200 zl
zysku, co pokazuje, ze rozwazane rozluznienie polityki kredytowej nalezy trakto-
wac jako sruszne.
5. Wewn~trzna wartosc plynnosci i okres splywu naleznosci
Oprocz dopasowania drugosci planowanego kredytu kupieckiego udzielanego
klientom do swojego wlasnego stopnia wykorzystania mozliwosci produkcyjnych,
przedsi~biorstwo powinno uwzgl~dniac zgodnosc przeci~tnego okresu spiywu
naleznosci z rzeczywistymi mozliwosciami swoich odbiorc6w.
Jezeli dzienna sprzedaz przedsi~biorstwa wynosi Ds=1000 zlotych (cala
na warunkach kredytowych), natomiast sredni okres spiywu naleznosci
to OSN = 25 dni, wtedy sredni stan naleinosci wynosi: OSN x Os= 25 x 1000= 25000.
Koszt utrzymania naleznosci to kl Gest to koszt wyrazony procentowo kredytu
kr6tkoterminowego dost~pnego dla przedsi~biorstwa), jezeli wynosi on 12%,
to oczekiwany miesi~czny koszt utrzymywania naleznosci wyrazony wartosciowo
wyniesie: I
I
\
OSN xD.\. xkJ x*= 25 xlOOO xO,12 x*= 250. (1) i
Koszt kredytu kr6tkoterminowego na poziomie kl = 12% to najniZszy mozliwy
do zdobycia przez przedsi~biorstwo koszt kredytu - 0 potrzebie jego zacil);gni~cia
naleiy poinformowac kredytodawc~ z kilkudniowym wyprzedzeniem. Gdyby przed-
si~biorstwo nie moglo poinformowac swego kredytodawcy wczesniej, mozliwe jest
zacil);gni~cie kredytu po koszcie: k2 = 24 %.
a) Zbadajmy sytuacj~, w kt6rej kierownictwo przedsi~biorstwa zalozylo,
ie nie ~dzie utrzymywalo nadmiemych zasob6w piynnych aktywow. Jeieli zatem
zdarzy si~ sytuacja, ze odbiorcy op6znil); si~ z zaplatl); - wtedy b~dzie konieczne
zacil);gni~cie drozszego kredytu po koszcie k2 = 24 % .
Z drugiej strony, jesli odbiorcy zaplacl);wczesniej (zakladajl);c,ze dzialajl); ani
racjonalnie - nie nalezy si~ tego spodziewac jesli bez negatywnych konsekwencji
magI); ani placic do 25 dnia po zakupie) to nadwyzka srodkow pieni~znych zosta-
nie zdeponowana na biei(lcym rachunku, kt6ry naleiy traktowac jako niedochodowy .
j
;
Zarządzanie należnościami w małych i średnich przedsiębiorstwach z punktu widzenia wartości płynności finansowej
Zarzl\dzanie naletnosciami w malych i srednich przedsiQbiorstwach... 363 j
(Accounts Receivable Management in Small and Medium Enterprises from Value of the Liquidity Perspective, in Polish),
[in:] „Finansowe aspekty funkcjonowania małych i średnich przedsiębiorstw”, E. Orechwa-Maliszewska, A. Kopczuk (ed.),
Wydawnictwo Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania, Białystok 2003, ISBN: 83-87256-56-0, p. 357-369
Jesli w badanym miesii'\;cu przeci~h1e odchylenie od terminowej zaplaty
wyniesie to wtedy, przy zalozeniu ze prawdopodobienstwo op6znienia
51 = 5 dni
uregulowania naleznosci P2jest takie sarno jak prawdopodobienstwo przedtermi-
nowego ich uregulowania P1, koszt braku dodatkowych srodk6w pieni~znych
to oczekiwany koszt braku piynnosci wyniesie 50 zlotych:
E(kosz"braku plynlW,ci )=p,XO+P2Xk2XD...XSX&, (2)
hraku )=
E (koszl plynnosci i x 0 + i x 24 % x 1000 x 5 x -& = 50 .
Jesli w badanym miesii'\;cu prawdopodobienstwo op6Znienia utrzyma si~
i
na poziomie P2= 1/2 przeci~tneodchylenie od terminowej zaplaty wyniesie 52=10 dnir
to wtedy koszt braku dodatkowych srodk6w pieni~znych wyniesie 100 zlotych:
: E (kosz' hrakt, plYll//osci ) = i x 0 + i x 24 % x 1000 x lOx -& = 100 .
r Jesli w badanym miesii'\;cu odchylenie od terminowej zaplaty wyniesie 52 = 10
r dni, i prawdopodobienstwo wczesniejszej zaplaty 15 dnia wyniesie 1/4, a p6zniejszej
zaplaty 35 dnia wyniesie 3/4, to wtedy koszt braku dodatkowych zasob6w piynnych
aktyw6w wyniesie 150 zlotych:
E(kosz/ hrak/l p/y/lI/Osci) =~XO+fX24%XIOOO XIOX&=150.
Kontynuuji'\;c, otrzymujemy wielkosc oczekiwanego poziomu kosztu braku
dodatkowych zasob6w piynnych aktyw6w dla trzech poziom6w prawdopodo-
bienstwa s dniowych op6znien: P2= 1/2 oraz dla s = 5 dni
lub P2= 3/4lub P2= 7/8,
lub s = 10 dni lub s = 15 dni.
Tabela 1,
ROZNEWARTOSCI OCZEKIW ANYCH KOSZTOW BRAKU OOST TECZNEJ A
t PI. YNNOSCI UZALEZNIONE 00 WIELKOSCI OPOZNIENIA SPI. YWU NALEZNOSCI
,
f A
I PRAWDOPOOOBIENSTW WYSTJ\PIENIA TEGO OPOZNIENIA
:
P2 = 1/2 P2 = 3/4 P2 = 7/8
l s = 5 50 75 87,5
s = 10 100 150 175
s = 15 150 225 262,5
Zr6dlo: Opracowanie wlasne.
Zarządzanie należnościami w małych i średnich przedsiębiorstwach z punktu widzenia wartości płynności finansowej
MICHALSKI
(Accounts Receivable Management in Small and Medium Enterprises from Value of the Liquidity Perspective, in Polish),
364 GRZEGORZ
[in:] „Finansowe aspekty funkcjonowania małych i średnich przedsiębiorstw”, E. Orechwa-Maliszewska, A. Kopczuk (ed.),
357-369
Wydawnictwo Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania, Białystok 2003, ISBN: 83-87256-56-0, p.utrzyrnywalo
b) Jeieli kierownictwo przedsi~biorstwa postanowilo, ie ~dzie
ostroinosciowe zasoby piynnych aktyw6w na poziornie pozwalajC}cyrn sprostac It
pi~iodniowernu op6znieniu, wtedy dla s = 5 i prawdopodobienstwa op6znienia r
0 5 dni r6wnego P2 = 1/2otrzyrnarny oczekiwany koszt wielkosci 50 zlotych:
1 1 1 1
E(Ms,,) =-xO+-x24%xI000 x(S-S)x-+12%xI000 xSx-=SO,
2 2 12 12
i jest to dokladnie tyle sarno, co w przypadku w kt6ryrn przedsi~biorstwo nie I-
utrzyrnywalo dodatkowych zasob6w piynnosci.
Jesli prawdopodobienstwo wystC}pienia op6inien wzrosnie - zaobserwujerny
korzysc z utrzyrnywania dodatkowych zasob6w piynnych aktyw6w. Dla P2 = 3/4
oczekiwany koszt braku dodatkowej "ostroinosciowej" piynnoSci to 75 zlotych, nata-
miast oczekiwany koszt w przypadku gdy zarzC}d zdecydowal si~ na utrzyrny-
wanie zasob6w piynnych aktyw6w wystarczajC}cych do pokrycia pi~ciodniowego
op6i.nienia w spiywie naleinosci jest taki sam jak przy P2 = 1/2, i przy P2 = 7/8,
i wynosi 50 zlotych.
Oczekiwana wartosc piynnosci zaleiy zatern od prawdopodobienstwa wystC}-
pienia op6znienia w spiywie naleinosci. W naszyrn przypadku ~dzie ana ksztal-
towala si~ na poziornach zaprezentowanych w tabeli 1, poniewai r6wna b~dzie
oczekiwanernu kosztowi braku piynnych aktyw6w. ~
Przedstawic jC} rnoina jako:
t
= x x x x- ( 3 )
E(.,arlo.,c plynno,c;) P2 k2 D, s 360
p2 - prawdopodobienstwo op6inienia sPlywu naleznosci 0 s dni,
k2 - stopa procentowa wynikaj~ca z koniecznosci zaci~gni~cia "niezapowiedzianego"
wczesniej kredytu,
D. - dzienny poziom sprzedazy,
s - op6znienie w splywie naleznosci,
t -okres dla kt6rego dokonywane sC}obliczenia.
W zaleinosci od tego na jakirn poziornie zarzC}d przedsi~biorstwa postanowil
ustalic swoje ostroinosciowe zasoby piynnych aktyw6w z utrzyrnywania
dodatkowego zlotego piynnosci, rnoierny uzyskac korzysc lub strat~.
Wielkosc takiej korzysci wyznaczyc rnoierny ze wzoru:
plynnascl- E (kaszl
E (korz)'lc = E (wana,c ) 10plynnascl=
ulrzymywan ) ) (4)
t t t
= P2 xk2 xDs xsx--k] xD, xsx-= D, XSX-X(P2 xk2 -kl)
360 360 360
Widzirny stC}d, ie przez caiy czas gdy: P2 x k2 > k113 oplaca si~ utrzyrnywac
"ostroinosciowe" zasoby piynnych aktyw6w na poziornie odpowiadajC}cyrn ternu,
kt6ry jest niez~dny do p°krycia 5 dniowego op6znienia spiywu naleinoscp4.
\
13Jezeli znanc jest nam J i na odpowiednim do poziomu J ustalones~"ostroznosaowe" rezerwy plynnosci
14Poziom J odpowiedni dla danego przedsicbiorstwa oraz prawdopodobieilstwo P2 wyst"IPieniatakiego
opOznienia szacowaC mozna na podstawie danych historycznych. Praca ta rue zajmuje sic ich wyznaczaniem. ,
;' ,,~
Zarządzanie należnościami w małych i średnich przedsiębiorstwach z punktu widzenia wartości płynności finansowej
Zarzltdzanie
(Accounts Receivable Management in Small and Medium Enterprises from Value of the Liquidity Perspective, in Polish),
naletnosciami w malych i srednich przedsi~biorstwach... 365
[in:] „Finansowe aspekty funkcjonowania małych i średnich przedsiębiorstw”, E. Orechwa-Maliszewska, A. Kopczuk (ed.),
Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania, Białystok 2003, ISBN: 83-87256-56-0, p. 357-369
Wydawnictwo6. Praktyczne mozliwosci optymalizacji zarzC}dzania naleznosciami
W ramach stosowanej przez przedsi~biorstwo polityki kredytowej musz~ byc
okreslone:
- standardy kredytowe sluz'lce do oceny klient6w,
- limity przyznanych kredyt6w,
- warunki sprzedazy,
- sposoby sci~gania op6znionych naleznosci15..
Okreslaj~c wiarygodnosc kredytow'l odbiorc6w, a wi~c wyznaczaj~c standardy
kredytowe, stawia si~ za cel opisanie "marginalnego klienta", kt6remu mozna
jeszcze udzielic kredytu handlowego. Dokonywane jest to w wyniku analizy
danych, zar6wno finansowych jak i nie finansowych. Najcz~sciej w przypadku
najmniejszych przedsi~biorstw b~dzie ta analiza dokonana na podstawie og6lnego
wrazenia, jakie na osobie odpowiedzialnej w przedsi~biorstwie za sprzedaz
wywiera dany klient. Ale zasady og6lne pozostaj'l tu bez zmian. Takiej analizie
poddawany jest kazdy ubiegaj'lcy si~ 0 kredyt klient. Jezeli przewyzsza
on wszystkie standardy kredytowe, w6wczas otrzymuje kredyt kupiecki.
"Marginalny klient", otrzymuje natomiast kredyt na okres pr6bny, na mal~ kwot~,
albo gdy posiada dodatkowe zabezpieczenie16. Tradycyjn~ metod'l stosowan~ przy
ocenie jakosci kredytu jest badanie potencjalnych kredytobiorc6w pod k~tem
pi~ciu czynnik6w17:
- charakteru klienta,
- potencjalu klienta,
- kapitalu klienta,
- zabezpieczenia klienta,
- warunk6w og6lnych.
Metoda ta dzi~ki swej prostocie nadaje si~ w pelni do zastosowania przez
MSP. Pierwszy z tych czynnik6w dotyczy charakteru odbiorcy. Jest to miara
jakosciowa, kt6ra informuje czy dany klient b~dzie pr6bowal uczciwie splacic dlug
w terminie. Charakter kredytobiorcy jest oceniany na podstawie poprzednich jego
zachowan.
: Drugi czynnik jest takze miernikiem subiektywnym. Dotyczy oceny zdolnosci
: kredytobiorcy do splaty dlugu. 0 potencjale (capacity) klienta, podobnie jak 0 jego
charakterze, wnioskuje si~ w oparciu 0 informacje 0 poprzednich jego zachowa-
roach oraz 0 jego dzialaniach w momencie starania si~ 0 kredyt.
Kapital klienta (capital) wynika z og6lnej sytuacji ocenianego przedsi~-
biorstwa. Okresla si~ go na podstawie jego sprawozdan finansowych, ze szczeg61-
nym uwzgl~dnieniem wsp61czynnik6w m6wi~cych 0 ryzyku: ilorazu dlugu
t
~ E Zo~qdzonio
15 . F . B rig ham, Podrtoll!)' PWE,Warszawa
jinonsomi, 1996,t. 3, s. 157- 158.
i 16Na pr~ykladw postaciakredytywy zaplatcprzez bank faktury do okreslonej
bankowejgwarantuj'4.cej
" kwoty w przypadku nieuczynienia tego przez odbiorcc towaru. j
t to
]7 Znanychjako "5 C kredytu",B . D i c k e r son, B . J . C amp s e y, E . F . B rig ham, IntroductiotJ :
ti Finonciol Monogement, Dryden Press, Fort Worth, 1995, s. 347 - 348.
"
prze
war
akt
pro
jestepr
S'lc
one
Zwi
trankocw
kli
w
w
zgoza
k
kt
m
Zarządzanie należnościami w małych i średnich przedsiębiorstwach z punktu widzenia wartości płynności finansowej
(Accounts Receivable Management in Small and Medium Enterprises from Value of the Liquidity Perspective, in Polish),
366
[in:] „Finansowe aspekty funkcjonowania małych i średnich przedsiębiorstw”, E. Orechwa-Maliszewska, A. Kopczuk (ed.),
Wydawnictwo Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania, Białystok 2003, ISBN: 83-87256-56-0, p. 357-369
i aktyw6w
pokrycia
syfikacji
calkowitych,
ryzyka.
wsp6lczynnika
Czwarty
na zdoInosc splaty kredytu przez klienta.
Ustalenie
piynnosci biez'lcCej18 oraz
odsetek
Ostatni czynnik, okreslaj'lccy jakosc kredytu,
MICHALSKI
krotnosci
czynnik,
standard6w
zyskiem.
Obejmuje
odnosz'lcCY
kredytowych
on wyznaczenie klas ryzyka, opisanie rodzaj6w
si~ do zabezpieczenia
daje mozliwosc
to warunki
kIienta
stworzenia
(collateral)
og6Ine towarzysz'lce
GRZEGORZ
systemu
okreSlany
klien-
kla-
I
Szc
uwa
jest
zw
na
dw
ziP
"C
Wc
t6w przypi$anych kazdej klasie oraz okreslenie polityki kredytowej dla kazdej
klasy ryzyka19. System kIasyfikacji ryzyka moze byc utworzony z kilku, np.: trzech
klas ryzyka: wysokiego, sredniego, niskiego.
Do klasy wysokiego ryzyka s'lc zaszeregowani klienci 0 slabej kondycji finan- i-
sowej. Nie udziela si~ im kredytu. Sprzedaje si~ im tylko za got6wk~. Mozliwe jest i
nawet zaz'lcdanie od nich dokonania przedplaty. !
W klasie sredniego ryzyka znajduj'lc si~ odbiorcy, kt6rzy maj'lc 4 "C" na odpo- i
wiednim poziomie, natomiast jedno "C" na poziomie niezadowalaj'lccym. Male
zam6wienia takich klient6w S'lc realizowane automatycznie. Wi~ksze natomiast,
przed udzieleniem kredytu, s'lc analizowane i wymagaj'lc dodatkowej akceptacji.
Klienci 0 niskim ryzyku spelniaj'lc wszystkie "C". Kazdy z nich ma przyznany
limit kredytowy i w ramach jego granic moze kupowac bez potrzeby dodatkowej
kontroli.
Limit przyznanego kredytu jest zalezny od oceny uzyskanej przez klienta.
18.W
Ajak
wi~c
ilora
war
akt
bie
iL.2
pabie
si~biorstwo udzielaj'lcce kredytu handlowego us tala poziom limitu, do kt6rego
19C
T.DP
S.do
Man
edz
sSh
s,M
Sho
...,H
s.le
116
nabywca moze kupic z odroczeniem zaplaty. Nie ma sztywnych regul ustalania
20W
N.a1
C54
.ale
Hill,
W.s
L.FR
Shto
art
0ca
rs.F
is,
Fin
C
T
takiego limitu i cz~sto jest on zalezny od intuicji i wlasnej oceny wyplacaInosci
klienta dokonanej przez zarz'lcd przedsi~biorstwa.
Warunki sprzedazy polegaj'lc na zdefiniowaniu dlugosci okresu kredytowania
i wyznaczeniu dyskonta poprzez okreslenie jego stopy i okresu21.Dlugosc okresu
klien
tez
od
bra
sam
Man
Ne
wH
Yo
19
McG
Hill
.II
S,In
-pr
kredytowania informuje 0 tym, jaki maksymaInie dlugi okres zaplaty jest przez
.aod
Sdia
I,prz
iZ~q
w
Jftna
firm~ oferowany jej odbiorcom. Po tyro okresie naliczane S'lc odsetki za zwlok~.
Dyskonto got6wkowe jest wynikiem ch~ci usprawnienia przepiyw6w pieni~znych,
a co za tym idzie uzyskania wyzszej piynnosci przedsi~biorstwa poprzez zasilenie
jej z tego wlasnie zr6dla, gdyz zastosowanie go przyspiesza kr'lczenie srodk6w
obrotowych22. Dyskonto polega na tym, ze jesli nabywca dokona zakupu w czasie,
w kt6rym oferowane jest dyskonto, otrzyma mozliwosc zaplaty niZszej (najcz~sciej
0 kilka punkt6w procentowych) kwoty za zakupione towary. Okres dyskonta
Englewood Cliffs, 1995, s. 428 - 429.
21 R. A. B rea ley, S. C . My e r s, A. J . Mar c us, FundamtntaLr of Corporatt Financt, IRWIN,
McGraw-Hill, Boston, 1999, s. 568 - 569, okres ten zalezny jest cz~sto nie tylko od charakterystyki
22
;
Zarządzanie należnościami w małych i średnich przedsiębiorstwach z punktu widzenia wartości płynności finansowej
Zarz!\dzanie -- 367
(Accounts Receivable Management in Small and Medium Enterprises from Value of the Liquidity Perspective, in Polish),
naletnosciami w malych i srednich przedsiQbiorstwach...
[in:] „Finansowe aspekty funkcjonowania małych i średnich przedsiębiorstw”, E. Orechwa-Maliszewska, A. Kopczuk (ed.),
83-87256-56-0, p.
Wydawnictwo Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania, Białystok 2003, ISBN: jest redukowana 357-369
to najcz~sciej okolo 10 dni, natomiast stopa 0 kt6r'l kwota,
to 2-3 procent.
Z punktu widzenia zarz'ldzania plynnosci'l malego i sredniego przedsi~-
biorstwa, procedury sci'lgania naleznosci s'l najistotniejsze w procesie zarz'ldzania
wierzytelnosciami. Wlasciwa realizacja sci'lgania naleznosci jest sciSle powi'lzana
z ich monitorowaniem23. Brak monitorowania wierzytelnosci maze skutkowac
tym, ze nie b~dzie wiadomo kto zalega z zaplat'l. Ma to zawsze gl~boko nega-
tywne skutki dla gospodarowania plynnosci'l finansow'l podmiotu24. W celli moni-
torowania wierzytelnosci stosuje si~ miary wskaznikowe takie jak: obieg nalez-
nosci, OSN oraz udzialy niesci'lgni~tych naleznosci. Kolejnym narz~dziem jest
umieszczenie wynik6w w wykazie wieku naleznosci lub proporcji platnosci.
GI6wnym celem monitorowania poziomu nalemoSci jest informowanie 0 odchyleniach
od oczekiwanego poziomu naleznosci wynikaj'lcych ze zdarzen nielosowych25.
W wyniku monitorowania naleznosci otrzymywana jest informacja 0 klien-
tach kt6rzy nie wywi'lzuj'l si~ terminowo ze swych zobowi'lzan. Przedsi~biorstwo,
, chc'lc otrzymac wierzytelnosci, stosuje r6zne procedury, aby je wyegzekwowac26.
~ Pr6buj'lc sklonic klienta do zaplaty, po kilku dniach po dacie zapadalnosci, przed-
. si~biorstwo maze wyslac list przypominaj'lcy 0 zaleganiu ze splat(}. Ostrzejszy
'. w tonie list, uzupelniony rozmow'l telefoniczn'l, maze byc wyslany Gezeli nie
nast(}pilo jeszcze uregulowanie naleznosci) po upiywie miesi'lca. Jezeli nast'lpi
przeterminowanie w splacie wi~ksze niZ 90 dni, przedsi~biorstwo zaczyna docho-
r dzic naleznosci w bardziej zdecydowany spos6b, maj'lc do wyboru27: przelew
,
powierniczy, places s'ldowy, post~powanie nakazowe, skorzystanie z uslug
wyspecjalizowanej agencji, aukcj~ wierzytelnosci.
Powierniczy przelew wierzytelnosci polega na tym, ze bank egzekwuje
; od dluznika naleznosci w imieniu wierzyciela28. Bank przed przelaniem odzyska-
,
~ nej kwoty pobiera za t~ czynnosc prowizj~. Przedmiotem takiego przelewu
s'l tylko naleznosci niebudz'lce zastrzezen co do zasady i co do wysokosci.
Aby bank podj'll si~ realizacji dzialan zwi'lzanych z powierniczym przelewem
wierzytelnosci, musi byc pewnosc, ze chodzi 0 wierzytelnosc bezsporn'l.
Dochodzenie roszczen na drodze s'ldowej jest obecnie zbyt dlugie i malo
skuteczne. Oplata zwi'lzana z tego rodzaju sprawami (wpis) to nawet kilkanascie
procent kwoty spornej29. Po otrzymaniu klauzuli wykonalnoSci wyroku, ZC}dana kwota
jest egzekwowana przez komornika. Caly places trwa srednio kilka miesi~cy.
Text and Cases,
23F. C. S c her r, Modern Working Capitol Management. Prentice Hall, Englewood Cliffs
1989, s. 252 - 253.
24Por.: P. And r z e j e w ski, ZUS niepotraft ustalii, kto nieplaci skladek, ,.Wprost",
Dlug niehonorollJ'.
09.05.1999, s. 30.
25 M . P i 0 t row s k a , FinOtlSe spolek. Kro'tkoterminowe defJ'{je jinatlSowe, Wydawnictwo AE, Wroclaw 1997, s. 23.
26E . F . B rig ham, 1- . C . Gap c n ski, Theory Pracfire,
M . C . E h r h a r d t , FinancialMauagement, and
Dryden Press, Orlando 1999, s. 820.
27 M. Sic r pili s k a, D. W I; d z k i, Zaf'{qdzaniepIYnnofciq WN PWN,
jinansolVqIV pf'{edsiqbiorstwie,
Warszawa 1997, s. 215.
jinansami IV pf'{edsiqbiorstlVach
28 A. M a I e w i c z, Zaf'{qdzanie i
panstIV°lIJ'ch .polkach, IOiZP Orgmasz,
Warszawa 1993, s. 174.
29M . S i e r pili ...,
s k a , Zaf'{qdzanie op.cit., s. 216.
-
~
Zarządzanie należnościami w małych i średnich przedsiębiorstwach z punktu widzenia wartości płynności finansowej
I (Accounts Receivable Management in Small and Medium Enterprises from Value of the Liquidity Perspective, in Polish),
368. MICHALSKI GRZEGORZ
[in:] „Finansowe aspekty funkcjonowania małych i średnich przedsiębiorstw”, E. Orechwa-Maliszewska, A. Kopczuk (ed.),
Wydawnictwo Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania, Białystok 2003, ISBN: 83-87256-56-0, p. 357-369
Post~powanie nakazowe jest tansze (bo oplata z nim zwi~zana stanowi okolo
25% wpisu s~dowego30) i okreslane jako efektywniejsze. Wydanie nakazu zaplaty
odbywa si~ na posiedzeniu niejawnym i dlatego maze miec miejsce szybciej
niz otrzymanie wyroku w post~powaniu zwyklym. Kolejnym krokiem jest egze-
kucja przez komomika.
Uslugi oferowane przez wyspecjalizowane agencje, na przyklad wywiadownie
gospodarcze, charakteryzuj~ si~ skutecznosciq wynikaj~c~ z tego, Ze dluZnik obawia
si~ tego, by informacja 0 niezaplaconej naleznosci nie znalazla si~ w bazie danych
wywiadowni, a przez to, aby nie zostala dostarczona przyszlym klientom dluZnika.
:
OpIata za sciqganie naleZnosci przez wywiadowni~ ksztaltuje si~ w okolicach 6-8 % ~
sci~ganej kwoty.
Ostatni~ wymienion~ przed chwil~ technik~ sci~gania zaleglych naleznosci "':'~;t
.'. "
jest sprzedanie ich na aukcji Przeci~tna cena wierzytelnosci w trakcie takiej aukcji t
jest niZsza od pelnej kwoty 0 okolo 10-20%. ~:
Sci~ganie naleznosci jest kosztowne, nie tylko ze wzgl~du na bezposrednie ,. ,1
koszty wynikaj~ce z prowizji czy oplat s~dowych, lecz r6wniez ze wzgl~du f~:;
na reputacjfc' fumy i ewentualne negatywne skutki w przyszlym poziomie sprzedaZy31. ~~
Przedsi~biorstwo nie musi brac na siebie wszystkich obowi~zk6w wynikajij- "
cych z zarz~dzania naleznosciami. Istniej~ tu co najmniej dwie mozliwosci: ubez-
pieczenie wierzytelnosci i faktoring.
W przypadku ubezpieczenia naleznosci, ubezpieczyciel selekcjonuje klien-
t6w, wyplaca odpowiednie odszkodowania wynikaj~ce z nieterminowej splaty
naleznoSci oraz przejmuje nieuregulowane przez dluZnik6w wierzytelnoSci i samo-
dzielnie je windykuje32. W obowi~zkach przedsi~biorstwa pozostaje monitorowa-
nie naleznosci i zglaszanie przeterminowanych naleznosci ubezpieczycielowi, ,.--
aby dokonal wyplaty odszkodowania.
Faktoring opieraj~cy si~ na dlugookresowej umowie polega na tym, ze faktor
nabywa obecne i przyszle naleznosci przedsi~biorstwa, samodzielnie ponosz~c
ryzyko nieterminowej regulacji wierzytelnosci Przedsi~biorstwo, po przedstawie-
niu faktorowi kopii faktury, otrzymuje od niego wi~ksz~ cz~sc pieni~dzy (do 80%
kwoty), a pozostal~ cz~sc w momencie uregulowania wierzytelnosci przez klienta.
Faktor, w zamian za prowizj~, przejmuje wszystkie obowi~zki przedsi~biorstwa
wynikaj~ce ze sprzedazy na kredyt33. Korzystanie z tych uslug powoduje,
ze bardziej skutecznie mozna zarz~dzac rezerwami plynnosci, gdyz wPlywy
naleznosci s~ 0 wiele bardziej przewidywalne i sterowalne. Z punktu widzenia
zarz~dzania plynnosci~, nalezy uznac korzystanie z uslug faktora lub ubezpiecze-
nie wierzytelnosci za jak najbardziej poz~dane w kazdym przedsi~biorstwie
produkcyjnym, kt6rego rozmiary, a w szczeg6lnosci rozmiary sprzedazy kredy-
towej, na to pozwalaj~.
"Rzeczpospolita", 1993, nr 51.
30A. B i a t y, Co zrobii Z diligiem?,
31E . }:I. B rig ham, Financial...,op.cit.,s. 820.
"Rzeczpospolita", 1995, nr 3.
32M . Mas z y b.r 0 d z k i , Ryzyklljq nierylko eksporte'"{Y, --:
33 L . S t e c k i , Faktoring W prakryce handlowej, Dom Organizatora 1"NOiK, Toron 1995, s. 52. ¥J~
Zarządzanie należnościami w małych i średnich przedsiębiorstwach z punktu widzenia wartości płynności finansowej
ZarzQ.dzanienale1no~ciami w malych i ~rednich przedsi~biorstwach"". 369
(Accounts Receivable Management in Small and Medium Enterprises from Value of the Liquidity Perspective, in Polish),
[in:] „Finansowe aspekty funkcjonowania małych i średnich przedsiębiorstw”, E. Orechwa-Maliszewska, A. Kopczuk (ed.),
Wydawnictwo Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania, Białystok 2003, ISBN: 83-87256-56-0, p. 357-369 7. Podsumowanie
Proces zarZCJ:dzanm naleznosciami przedsi~biorstwa jest dla :MSP bardzo istomy"
Produkcja nawet najbardziej rentownych produkt6w nie zagwarantuje odpowied-
nich korzysci, jesli ta stefa codziennej dzialalnosci przedsi~biorstwa zostanie
zaniedbana. W pracy tej mieliSmy okazj~ spojrzec na proces zarzC}dzania naleznos-
ciami MSP z perspektywy wartosci piynnosci. Piynnosc finansowa ma wartosc
(cen~) - co prawda niewielkC} w normalnych warunkach, jednakze wystarczaj'lco
duzC}, aby zlekcewazenie jej moglo byc uznawane za groine. Z tego tez powodu
optymalne zarZC}dzanie naleznosciami powinno odbywac si~ nie tylko z uwzgl~d-
nieniem korzysci skali przedsi~biorstwa (i wynikajC}cego z nich dopasowywania
polityki kredytu kupieckiego do wykorzystania mozliwosci produkcyjnych
na takim poziomie, kt6ry gwarantuje minimalizacj~ koszt6w produkcji), ale takze
musi wiC}zac si~ z uwzgl~dnieniem wartosci (ceny) piynnosci.
. ..
~
~
~c...'
QMl:fofIlT "- ~nrt':J' {! e~~ I: ~i1~~
~lo~",
Ii "f: i'4iJ"f~.:,Fi;~Jt,~ ;t't;~.-1': l;',!'c
.~ v~!rnr. ~1~£...~!Jtl f'J~OWP
."
,
"r""",,,",,~'"
,',
,"" ("""."1"
",-,. , ,~ . '<..
,"v
.}'1'-'~iN!ii-~f"
1P:;~~~~~~~~rj*lg,,:(!i~i~
!')""~ l1fi""" ~,(i, t, :,!OO~,U;,"
:~~
'vr ,
0,
'"', r~",r1$ttL!:tb".# "-"r "",~Jtq I,O;{...,}l" ~,..t'ifq';",~ ","
--
.
~.,. '!';1" °1 ,,;~f~Q;W""';'-, - ",.""":c..., ( ,...,,,c,- 1 r,' , "'.CO\...~~'" 'c-,"'.~.,
.,..',,"'i"r" ";, "-,,,- ,- ~~' '" ',L~~-..'", 'z-- ~ ""'~' ,.j ) "~~."'~~"'-
\O;it~'$..' ,,~ ~'i~~}~)~~b"
"" ,:t,,;;'" ,).-,,;:'\,~u:~~~,,~
i'n(."",ui'-\
:;~!lJ"f.:C"ii';'j ',,; 11i,",J...i:"~Z;~; !tt(j,:~;~I;.",f"f:,(t ,;j'~1f